Chuyện của người “ấp nở” 1000 con rồng thời Lý

Những con Rồng đầu tiên trong số 1000 con Rồng thời Lý làm quà lưu niệm chào mừng Đại lễ 1000 năm Thăng Long - Hà Nội đã được ra lò. Đẹp, tinh xảo và “100% là Rồng Việt Nam” là nhận xét chung của các nhà nghiên cứu lịch sử. Ít ai biết, người “ấp nở” 1000 con Rồng này là người phụ nữ nhỏ nhắn, sở hữu nụ cười mê đắm và có đôi bàn tay tài hoa của một nghệ nhân đúc đồng nổi danh Hà Nội. Chị là nghệ nhân Lê Diệu Hương (ảnh bên)- Giám đốc Công ty CP Mỹ Nghệ Đông Sơn.

Hai năm “ấp”, Rồng mới “nở”...

Sinh ra trong một gia đình có nghề đúc đồng truyền thống, lớn lên trong tiếng đục trạm, bụi đồng... Lê Diệu Hương say mê các họa tiết, hình khối trên đồ đồng từ nhỏ, Hương trở thành một trong những nghệ nhân trẻ nhất trong làng nghề đúc đồng. Khi 12 tuổi Hương đã tự tay vẽ mẫu và 15 tuổi đã sáng tác mẫu cho thợ sản xuất các sản phẩm đồng. Lê Diệu Hương trở thành chuyên gia thiết kế các mẫu mã sản phẩm đúc đồng mới trẻ nhất Hà Nội, các sản phẩm của chị chủ yếu là đúc tượng, chuông, đỉnh và các sản phẩm tín ngưỡng. Nhiều pho tượng do chị đúc đang đặt tại chùa Hương (Hà Nội), đền Thái Vi - Ninh Bình, Phú Thọ và các chùa lớn nhỏ trong cả nước.

Là con gái Hà Nội gốc, nhiều năm nay chị ấp ủ giấc mơ làm một món quà thật ý nghĩa để kỷ niệm 1000 năm Thăng Long, Hà Nội. Chị tâm sự: “Khi tôi có ý định làm 1000 Rồng thời Lý, nhiều người cũng cản vì cho rằng việc này quá khó với một nghệ nhân trẻ như tôi. Bởi lẽ thực tế chưa ai nhìn thấy con Rồng này như thế nào, mà chỉ biết qua hình ảnh, sách báo và tư liệu. Thú thực, đã quyết là làm, tôi mày mò tìm hiểu về lịch sử, điêu khắc, văn hóa thời Lý, rồi đến rồng thời Lý và các niên đại lịch sử khác. Lúc đầu tôi cũng rất hoang mang, vì không có nhiều tư liệu, ngay cả mẫu đầu rồng khai quật ở Hoàng Thành (mẫu thực tế nhất) cũng chỉ giải quyết được dáng dấp ở phần đầu Rồng. Càng nghiên cứu, cái mong muốn làm một con Rồng thời Lý hoàn thiện, 100% là Rồng của Việt Nam càng lớn. Tôi tìm đến nhà điêu khắc Trần Tuy - người nghiên cứu về rồng lâu năm - để xin ý kiến và được ông tư vấn, hướng dẫn để làm ra một mẫu rồng đúng nhất, đẹp nhất và tinh xảo nhất. Vậy là từ lúc có ý tưởng đến khi hoàn thiện mẫu Rồng đã kéo dài hơn một năm, nhưng đây là mẫu Rồng thời Lý trọn vẹn, duy nhất và là món quà có ý nghĩa mà tôi và người dân làng nghề truyền thống dành tặng Thủ đô 1000 năm tuổi.”

Lập quỹ “Vì văn hóa Hà Nội”

Để đúc 1000 con Rồng thời Lý (gắn đá quý ở hai mắt, miệng ngậm ngọc, có gắn logo chính thức của Đại lễ kỷ niệm 1000 năm Thăng Long - Hà Nội dưới đế) nặng 3-3,5kg, chiều dài 38cm, chiều cao (cả đế) khoảng 30cm trước tháng 9/2010, nghệ nhân Lê Diệu Hương cùng 2 xưởng sản xuất và những thợ lành nghề phải làm việc liên tục ngày đêm. Theo nữ nghệ nhân này, các sản phẩm Rồng sẽ được đánh một số từ 1 đến 1000 - biểu trưng cho 1000 năm Thăng Long lịch sử. Đặc biệt, mỗi sản phẩm sẽ có một giấy chứng nhận xuất xứ riêng cho từng cá thể nhằm khẳng định yếu tố quý giá và đặc biệt của sản phẩm (mẫu sản phẩm đã được đăng ký bản quyền để đảm bảo sản phẩm là độc bản). Hội tụ đủ các yếu tố như: sản phẩm mang ý nghĩa lịch sử sâu sắc (đánh dấu ngàn năm thành phố rồng bay); mang đậm nét văn hóa Việt (rồng thời Lý là con rồng của người Việt sáng tạo ra); là sản phẩm mỹ nghệ cao cấp (do các nghệ nhân tài hoa của Hà Nội chế tác); mang yếu tố tâm linh như một lời chúc phúc cho người sở hữu.

1000 Rồng không chỉ là món quà đầy ý nghĩa dành tặng Thủ đô mà còn ghi lại dấu ấn của việc đổi tên thành Đại La thành Thăng Long và quảng bá hình ảnh rồng Thời Lý - con rồng đầu tiên mang đặc trưng rõ nét rồng Việt Nam - của một thời đại thanh bình. Nghệ nhân Lê Diệu Hương cho biết, sau khi hoàn thiện, ngoài các sản phẩm có số đẹp như: 0001, 1000, 666, 888, 999... sẽ được đấu giá qua cầu truyền hình trực tiếp, qua mạng Internet để gây quỹ từ thiện xã hội. Số còn lại sẽ dành cho các tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước có nhu cầu sở hữu. Theo bà Lê Diệu Hương, qua số tiền đấu giá thu được sẽ trích một phần làm nền tảng để xây dựng quỹ “Vì văn hóa Hà Nội”, nhằm góp phần phát huy, bảo tồn, tôn tạo các công trình văn hóa, tín ngưỡng cũng như bảo tồn các giá trị văn hóa phi vật thể của Thủ đô Hà Nội nghìn năm văn hiến.

Mong muốn truyền nghề cho người khuyết tật

Mở rộng xưởng, tạo thêm công ăn việc làm cho người lao động, nhất là những người khuyết tật, có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn là mong muốn lớn nhất của nghệ nhân Lê Diệu Hương. Chị tâm sự: “Nghề đúc đồng vất vả, cần sự kiên trì nhưng lại rất hợp với những người khuyết tật hoặc có hoàn cảnh đặc biệt. Họ sẽ là những người rất yêu nghề, đã làm là gắn bó lâu dài nên tôi rất muốn truyền nghề cho họ, giúp họ có công ăn việc làm và có thể đứng vững trên đôi chân của mình. Hơn nữa, nghề này có đặc thù không giống nghề khác là mình phải trực tiếp truyền nghề cho thợ, một người thợ phải mất từ 3 - 5 năm học việc thì làm được từ khâu đầu tiên cho đến khâu cuối cùng và khi họ đã làm được như vậy thì lại không ai thay thế được. Thế nhưng, đây cũng là nghề không phổ cập, đào tạo ra một thợ giỏi thì phải giữ, gắn bó với họ như gia đình. Và mở ra cty CP Mỹ nghệ Đông Sơn của tôi là mong muốn quy tụ những thợ giỏi, để họ cùng mình duy trì, phát triển nghề một cách chuyên nghiệp”

Thanh Huyền

 Box:

Nghệ nhân Lê Diệu Hương đã 2 lần được trao tặng giải thưởng Ngôi sao Việt Nam, giải thưởng Tinh hoa Việt Nam, Nghệ nhân đôi bàn tay vàng với các sản phẩm đúc đồng tinh xảo, độc đáo.